Karakaya: Gümüşlük’ün üstündeki taş köy

Gümüşlük sahilinden tepelere doğru baktığınızda, yüksekte, koyu renkli bir kayalığın üstüne serpiştirilmiş gri taş evler görebilirsiniz. Orası Eski Karakaya; yarımadada görüntüsünü hâlâ büyük ölçüde koruyan az sayıdaki dağ köyünden biri.

Bildiğimiz anlamda bir gezi noktası değil. Bilet yok, müze yok, satın alacak bir şey de pek yok. Oraya yürüyüş, taş, sessizlik ve aşağıda uzanan deniz için çıkılır.

Denizden uzağa kurulmuş bir köy

Köy adını hak ediyor: evler koyu renkli kaya kütlelerinin arasına ve yanına yaslanmış durumda. Uzaktan seçilmesinin zor olmasının nedeni de bu.

Yerel anlatıya göre Karakaya yaklaşık 800 yıllık bir köy ve sırta, kıyıya çıkan korsanlardan korunmak için kurulmuş. Yarımadadaki başka dağ köyleri için de benzer hikâyeler anlatılır. Ege’nin eski düzenine de uyar: çiftçi aileler içeride yaşar, kıyıya yalnızca balığa ya da tarlaya inerdi.

Köyün ayrıntılı tarihi pek belgelenmemiş ve anlatılar birbirini tutmuyor. Kimi kaynaklar Karakaya’yı 1923 mübadelesinden sonra boşalan bir Rum köyü olarak anlatıyor; kimileri ise yaklaşık üç asırlık olduğu söylenen küçük Osmanlı mescidini köklü bir Müslüman topluluğun izi sayıyor. Tek ve derli toplu bir hikâyeye ihtiyatla yaklaşmakta fayda var.

Neler göreceksiniz

Eski Karakaya, dar ve dik sokaklarla birbirine bağlanan sıkışık bir taş ev kümesi. Sokakların çoğu basamaklı patikadan farksız. Tahminlere göre köyde altmış kadar tarihi ev var ve bunların yaklaşık yarısı restore edilmiş. Geri kalanı çatısız duvarlardan, içinden incir ağacı fışkıran taş yığınlarına kadar uzanıyor.

Restore edilen evler yalın, kübik Bodrum mimarisini koruyor: kaba yerel taştan kalın duvarlar, küçük pencereler, düz damlar. Bu damlar geleneksel olarak kamışın üzerine sıkıştırılmış toprakla örtülürdü. Küçük mescide, köyün altındaki kuru taş setlere ve her evin kayadan doğmuş gibi duruşuna dikkat edin.

Bugün kimler yaşıyor

Pek çok dağ köyü gibi Karakaya da hayat kıyıya kaydıkça nüfusunu kaybetti, evlerin çoğu yıkıldı. 1980’lere gelindiğinde dışarıdan gelenler, aralarında Almanya ve Fransa’dan alıcılar, sonra da Türk yazar ve fotoğrafçılar, evleri onarmaya başlamıştı. Bölge daha sonra sit alanı ilan edildi; yapılaşma yavaşladı, restorasyon izni almak ise çok zorlaştı. Çevresindeki yamaçlar yeni villalarla dolarken Karakaya’nın hâlâ eski görüntüsünü korumasının başlıca nedeni bu.

Köyde yıl boyu yaşayan yalnızca birkaç hane var. Yazın daha çok ev açılıyor, ama o zaman bile sessiz. Kışın bir iki köpekten başka kimseyle karşılaşmayabilirsiniz.

Manzara

Çoğu kişiyi yukarı çıkaran şey bu manzara. Köyün tepesinden Gümüşlük koyu, Tavşan Adası ve batıdaki açık deniz ayaklarınızın altında; havanın açık olduğu günlerde ufukta adalar seçiliyor. Aradaki toprak zeytinlikler, makiler ve taş duvarlardan bir yama işi.

En güzel saat akşamüstü. Taş ısınıp altın rengine bürünür; gün batımına kalırsanız güneşin denize batışını yukarıdan izlersiniz, ki bu deniz seviyesinden izlemekten çok farklı bir his. Yarımadadaki öteki seçenekler için gün batımı noktaları yazımıza bakabilirsiniz.

Nasıl gidilir

Karakaya, Gümüşlük’ün birkaç kilometre içinde ve yukarısında; çoğu kaynağa göre merkeze yaklaşık 3 km. Ana yoldan gelirken “Eski Karakaya” tabelalarını takip edin.

• Arabayla ya da taksiyle: Yol dar, dik ve yer yer virajlı. Arabayla eski köyün içine girilemiyor; yolun bittiği yerde park edip yürüyün.
• Yürüyerek: Gümüşlük’ten çoğu yokuş olan yaklaşık bir saatlik bir yürüyüşle çıkabilirsiniz. Baharda ve sonbaharda keyifli; temmuz ve ağustosta ya çok erken yola çıkın ya da hiç denemeyin.
• Dolmuşla: Toplu taşıma köyün içine kadar çıkmıyor. Gümüşlük dolmuşuna binip sapağa yakın bir yerde inmeyi isteyebilirsiniz, ama oradan da dik bir yürüyüş sizi bekliyor.

Köyün içinde her yer yaya. Sokaklar engebeli taş ve çakıl; tabanı kaymayan ayakkabı giyin, yanınıza su alın.

Günün geri kalanıyla birleştirmek

Karakaya, Gümüşlük’te yavaş bir gün planına çok iyi oturur: akşamüstü köyü dolaşın, ışığı izleyin, sonra arabayla ya da yürüyerek inip deniz kenarında akşam yemeği yiyin. Köyün yakınında, yamaçta terasları olan bir iki restoran uzun zamandır gün batımı manzarası için insanları yukarı çekiyor; özellikle sezon dışında açık olup olmadıklarını önceden kontrol edin.

Bu tür yürüyüşleri seviyorsanız, Karia Yolu yürüyüşleri sizi yarımadanın tepelerinde daha uzaklara götürür.

Gitmeden önce

• En iyi mevsimler: Nisan ile haziran başı ve eylül sonu ile kasım arası; yürümek için yeterince serin, tepeler ya yemyeşil ya da altın sarısı.
• Olanaklar: Eski köyde dükkân, tuvalet ya da kafe beklemeyin. Suyunuzu ve ihtiyacınız olan her şeyi yanınızda getirin.
• Işık: Fotoğraf için akşamüstü ideal; batıya bakan yamaç sabah erken saatlerde gölgede kalır.
• Yere saygı: Karakaya sessiz kaldığı için ayakta. Hafif adımlarla gezin, arkanızda bir şey bırakmayın, duvarlara ve yıkıntılara tırmanmayın.