Gümüşlük Rehberi: Yarımadanın Ucundaki Köy

Gümüşlük, Bodrum Yarımadası’nın en batı ucunda, Bodrum merkezine yaklaşık 22 km uzaklıkta; karanın bitip denizin Yunan adalarına doğru açıldığı yerde. Birkaç bin kişinin yıl boyu yaşadığı küçük bir balıkçı limanı ve antik Myndos kentinin kalıntıları üzerine kurulu. Bu yüzden yarımadanın geri kalanına göre çok daha yavaş büyüdü ve hâlâ bir köy gibi hissettiriyor.

Nerede, neye benziyor?

Köy, batıya bakan derin ve korunaklı bir koyun etrafına yayılıyor. Bir yanda balıkçı tekneleri ve masaları neredeyse suyun içinde duran restoranlarıyla liman var. Öbür yanda alçak tepelere doğru uzanan kum ve çakıl karışık bir plaj. İkisinin arasında, sığ bir su şeridi Tavşan Adası’na çıkıyor.

Sahilin gerisinde köy, zeytinlikler ve bahçeler arasından yavaş yavaş taş evleriyle bilinen Karakaya’ya doğru tırmanıyor. Yalıkavak kuzeydoğuda yaklaşık 10 km, Turgutreis ise güneyde kısa bir sürüş mesafesinde; ama ikisi de koydan görünmüyor.

Myndos ve Tavşan Adası

Myndos antik çağda önemli bir liman kentiydi. Öyle ki MÖ 334’te Halikarnassos’u kuşatan Büyük İskender’in kenti ele geçirme girişimini geri püskürtmeyi başardı. Surları, temelleri ve dağınık sütun parçaları bugün köyün her yerinde karşınıza çıkıyor: bahçelerde, plaj yolunda, hatta suyun altında. Eski kıyı şeridinin bir kısmı zamanla denizin altında kalmış; sakin bir günde yüzerken ayağınızın altındaki işlenmiş taşları görebilirsiniz.

En bilinen kalıntılar Tavşan Adası yolunda. Sığlıkta antik bir sur ya da dalgakıranın izi uzanıyor ve çoğu kişi genellikle diz ile bel arası suda yürüyerek karşıya geçiyor. Son yıllarda kazılar nedeniyle adanın bazı bölümleri tel örgüyle kapatıldı, dolayısıyla ne kadarını gezebileceğiniz dönemden döneme değişiyor. Tavşan Adası’na yürüyüş yazımızda ayakkabı, deniz kestaneleri ve en uygun saat üzerine ayrıntılar var. Kentin uzun hikâyesi ise Myndos yazısında.

Koruma altındaki köy

Gümüşlük’ün büyük bölümü 1. derece arkeolojik sit alanı içinde; bu, Türkiye’deki kültür varlıklarını koruma mevzuatının en sıkı düzeyi. Bölge 1970’lerden bu yana şu ya da bu biçimde koruma altında. Bunun gündelik karşılığı alçak yapılar, koyda büyük otel olmaması ve onlarca yıl öncesine benzeyen bir sahil. Yapılaşma baskısı hiç bitmedi; köy halkı ve Bodrumlular sit statüsünün korunması için defalarca ses çıkardı.

Ortaya çıkan şey gerçek bir karakter: bir iki katlı evler, bahçe duvarlarından sarkan begonviller, küçük atölyeler ve galeriler, denizden bakınca neredeyse hiç beton yok. Sanatçıların, yazarların ve müzisyenlerin buraya yıllardır gönül vermesinin nedeni de bu; ayrıntısı Gümüşlük’te sanat ve müzik yazısında.

Liman ve sahil

Gümüşlük en çok akşamları kendisi oluyor. Koy batıya baktığı için güneş burnun ve adaların ardına iniyor, sahil de yarımadanın dört bir yanından akşam yemeğine gelenlerle doluyor. Menünün omurgası balık ve meze; tekneleri seyrederek, acele etmeden yeniyor. Gümüşlük sahilinde yemek yazımız balık siparişinin nasıl işlediğini, hesapta neyle karşılaşacağınızı ve gün batımı kalabalığından nasıl kaçacağınızı anlatıyor.

Sabahları ise bambaşka bir yer: ağ ören balıkçılar, bomboş bir plaj, gölgede kahve. İki yüzünü de görmek istiyorsanız Gümüşlük’te ağır bir gün iyi bir rota. Köyün haftalık pazarı genellikle çarşamba günü kuruluyor.

Karakaya ve Koyunbaba

Koyun yukarısındaki Karakaya, yamaca kurulmuş eski bir taş köy; Gümüşlük’e ve denize geniş bir manzarası var. Limandan çok daha sakin; küçük bir camisi, dar sokakları ve gün batımında oturulacak birkaç yeri var. Ayrıntılar Karakaya yazısında.

Koyunbaba, Gümüşlük’ün hemen yakınındaki engebeli kıyı ve yamaçların adı. Kayalık sahili ve rivayete göre Halikarnassos Mozolesi’nin taşlarının çıkarıldığı antik taş ocaklarıyla biliniyor. Bu taş ocakları 2004’ten beri her yaz temmuz ve ağustos boyunca süren Uluslararası Gümüşlük Müzik Festivali’nin ana sahnesi.

Ulaşım

Bodrum otogarı ile Gümüşlük arasında gün boyu dolmuş çalışıyor; yazın sık, kışın daha seyrek. Yolculuk yaklaşık 40 dakika sürüyor. Turgutreis’ten de sık bağlantı var. Sahile araç girmiyor; arabayla gelenler köyün girişindeki ücretli otoparklara bırakıp son birkaç dakikayı yürüyor.

İstanbul ya da Ankara’dan arabayla gelenler için yarımadada aracın olması koyları ve diğer köyleri gezmeyi çok kolaylaştırıyor; köyün içinde ise her yere yürünüyor. Taksi var ama ucuz değil. Havalimanından nasıl gelineceği Bodrum Havalimanı’ndan Gümüşlük’e yazısında.

Mevsimler

Temmuz ve ağustos kalabalık, sıcak ve öğleden sonraları çoğu zaman rüzgârlı geçiyor; restoranlar dolu, köye gelen yollar yavaş. Bayram tatilleri ve uzun hafta sonları da benzer bir yoğunluk getiriyor. Haziran ve eylül daha sakin, deniz ılık. Ekim daha da sakin; yumuşak ışık ve hâlâ yüzülebilir bir deniz. Bu yüzden eylül ve ekime altın aylar diyoruz.

Kasım’dan mart’a kadar sahildeki restoranların çoğu kapanıyor ya da yalnızca hafta sonları açılıyor; köy yeniden sakinlerine kalıyor. Yeşil, serin, zaman zaman fırtınalı ama güneşli günler de bol. Ay ay ayrıntılar mevsimler sayfamızda.

Kimlere uygun?

Gümüşlük, akşam yemeğine yürüyerek gitmeyi, kayalardan denize girmeyi, gölgede kitap okumayı ve ışığın değişimini izlemeyi sevenlere göre. Çiftler, uzun kalanlar, yazarlar, uzaktan çalışanlar ve küçük çocuklu aileler kolayca alışıyor.

Gece hayatı, su sporlarıyla dolu geniş kum plajlar ya da her şeyin içinde olduğu bir tatil köyü arayanlar için ise doğru adres değil. Hâlâ karar veremediyseniz Gümüşlük mü, Yalıkavak mı, Bodrum merkez mi? yazımız seçenekleri dürüstçe karşılaştırıyor; diğer köyler için yarımada rehberine göz atın.